Türk Xalqları Tarixi- Albaniya yoxsa Oğuz Eli dövləti

Dədə Qorqud dastanı Oğuzların ilk yazılı dastanıdır. Azərbaycan ərazisində yaşayan Oğuz soyarına aid edilən Kitab- i Dədə Qorqud dastanında Azərbaycan və Anadolunun doğusu Oğuz Eli kimi təsvir olunmuşdur. İslam dinin təsirindən öncə yarandığı bilinən dastan Albaniya dövləti ilə eyni dönəmə aiddir. Dastanda təsvir olunan döyüşlərlə Alban tarixində yer alan döyüşlər səsləşir. Ortaya belə bir sual çıxır bəs nəyə görə mənbələrdə Oğuz Eli dövləti yox, Albaniya dövləti olaraq keçir? Azərbaycan tarixşünaslığının qarşısında duran bir neçə önəmli məsələ var və bunlardan ən önəmlisi Azərbaycanın qüzeyində hökm sürən dövlətin adının Albaniya yoxsa Oğuz Eli olmasını aşkara çıxarılmasıdır. Əgər bu dövlətin adı Oğuz Eli olubsa, niyə qaynaqlarda bilgi verilmir? Albaniya tarixinə aid əsas yazılı qaynaqların erməni-qravid dilində olması, Ərəb işğalı zamanı ilk Türk- Alban əlifbası ilə yazıya köçürülən Alban əlyazmalarının yandırılması və yandırılmazdan öncə erməni kilsə dilinə köçürülməsi bizə bu yöndə təsəvvürlər yaradır. Erməni kilsə dilinə köçürənlər ola bilsin ki, bilərəkdən Oğuz Eli anlayışını çıxarmışlar. Lakin albanların türk dilli etnos olmaları bu fərziyyəyə də şübhə oyadır. Sovet hakimiyyəti vəya Çar hakimiyyəti dönəmində Oğuz Elinin qaynaqlaradan silinməsi fərziyyəsi var. Çünki Sovet tarixşünaslığı Albaniyanı Qafqaz dilli xalqların dövləti kimi təsvir edir və albanlar Qafqaz dilli tayfa olaraq yazılırdı. Ciddi araşdırmalar tələb edən bu mövzu tarixşünaslığımızın və tarixçilərimizin önündə dayanan bir nömrəli məsələ olmalıdır. Hər necə adlanmasından asılı olmayaraq bir şey hər kəsə məlum olmalıdır ki, bizim dönəmdən öncə IV yüzildə yaranan və bizim dönəmin VIII yüzilinə qədər yaşayan dövlət Azərbaycan Türk dövləti olmuşdur. Tariximizi qoruyaq və yaşadaq!

1 rəy

  1. Dədə Qorqud dastanının hal hazırda mövcud olan nüsxələrindən əsas nüsxə Drezden nüsxəsi sayılır. Bu nüsxənin Ağqoyunlu dövləti zamanı yazıldığı düşünülür. Başda Bayandur xanın olması, Ağqoyunluların da Oğuzun Bayandur qolundan olması ehtimalı gücləndirir. Dastana Azərbaycanda 1300 il tarix verilməsinin əsas səbəbi dastanın müqəddiməsində Dədə Qorqudun peyğəmbər zamanı yaşadığı iddia olunmasıdır. Dastanın müqəddiməsinin Osmanlıda köçürülmə zamanı əlavə olunduğu düşünülür. Müqəddimədə hakimiyyətin Qayı boyuna keçməsi haqqında söz açılması, dastanın əsas mətnin dədəm Qorqud deyilərkən müqəddimədə Qorqut ata deyilməsi bu fikirlərin yaranmasına səbəb olub. Bir çox türkoloqlar Dədə Qorqudun əslində ümumi türk ağsaqqallarını təmsil etdiyini düşünür və məhz dastandakı Dədə Qorqudun tək bir şəxsi təmsil etmədiyi fikrindədirlər. Türkoloqlara görə dastan hələ Oğuzların mərkəzi asiyada olduğu dövrdə yaranıb . Dastandakı döyüşlərin Albaniya dövründəki müharibələrlə məncə heç bir uyğunluğu yoxdur. Albaniya tarixindəki döyüşlər romalıların yürüşü və ya Sasanilərin işğalı ya da Ərəb işğalı dastanla əlaqəsi yoxdur. Dastanda təpəgöz kimi varlığın olması lap tarixi miflərdən qalma obrazdır. Məsələn Ebubekir bin Abdullah bin Aybek ed-Devâdârî’nin Kenzü’d-Dürer ve Cami’ü’l-Gurer adlı eserinin 8. cildi ed-Dürre ez-zekiyye fî ahbâr ed-Devle et-Türkiyye bölməsində Türklər haqqında məlumat verərkən ” Ulu Han ata bitigi” adlı bir kitabın ərəbcəyə tərcüməsini gördüyünü deyir ordan bəzi bölmələri öz əsərinə əlavə edir. Təpəgöz və Basat hadisəsi bunlardan biri idi. Aybekin yazdığına görə Ulu han ata bitigi Oğuz xanın dünyaya gəlişindən , həmin Basat və təpəgöz və digər bölümlərdən və atalar sözündən ibarət olub. Oğuz xanın dünyaya gəlişini anladan oğuznamələr indi də əlimizdədir məsələn Oğuz xaqan haqqında uyğurca dastan və ya Şəcəreyi tərakimə, ikinci bölmə Kitabi dədə Qorquddur ki 2 nüsxəsi tapılıb, atalar sözü olan bölmə Oğuznamənin Qazan versiyasıdır . Ulu han ata bitigi Türkiyəli alim Ahmet Bican Ercilasun , Necati demirin araşdırmalarına görə ərəb dilinə fars dilindən tərcümə olunub. Farslara isə bu kitabın İstəmi xaqan dövründə Sasnilərlə Qərbi Göytürklərin rəsmi münasibətləri yaranan zaman gəldiyi ehtimal olunur. Çox güman ki o dövrdən indiyə kimi kitabın içindəki hekayələrdə dəyişimlər olub (adlar, hadisələr müəyyən miqdarda hər dövrə uyğun fərqli deyilib yazılıb). Amma Dədə Qorqud dastanını Albaniyaya bağlamaq, sadəcə Azərbaycan və ya şərqi Anadolu ilə sərhədləndirmək məntiqsiz olar. Albanların türk olub olmamalarını isbatında dastanı alət etmək olmaz. Və ya dastanda alpanların(cəsurların) xanı qazan xan yazılan yerin günümüz dilinə uyğunlaşdıran zamana onu alban xanı adlandıranlarla eyni üsulsuzluğa əl atırlar. Alban sözü özü türkcə ola bilər. və ya albaniyada türk tayfaları yaşamış ola bilər. Onu sübut etməyin yolu başqadır. Hər hadisədə də erməniləri günahlandırmaqla ermənilərin elə həmişə burda olduqlarını qəbul etmiş oluruq. Çar Rusiyası zamanı heç bəlkə də Albaniya dövlətinin olub olmaması heç tam araşdırılmamışdı o ki qala mənbələri məhv edələr. Albaniyada türk tayfalarının yaşadığını sübut etmək üçün ermənilər bunu elədi onu elədi deməkdən əl çəkib tarixçilərimiz yeni tarixi tapıntılar axtarmalıdılar.

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin