Türk mədəniyyəti

 

Əvvəla  hamınıza əsənliklər. Hər bir milləti yaradan və onu yaşadan mədəniyyətidir. Mədəniyyətsiz millətlər günəşsiz dünya kimidir, yəni inkişafı mümkünsüzdür. Günəş dünyaya işıq verir və onun varlığına dayaq olur. Mədəniyyət də eynilə belədir. Mədəniyyət millətə işıq salır, inkişaf etdirir  və dünyaya tanınması üçün imkan yaradır. Bir çox millətlər var, amma  bu millətlərin hamısının ”günəşi” yoxdur.

Yaşadığımız sirlərlə dolu dünyada ən qədim və gözəl mədəniyyətə sahib millət TÜRK millətidir. Dünyada ən qədim dil, ən qədim məbəd və tikililər bizim millətə mənsub olub. Biz hər birimiz keçmişimiz ilə fəxr etməliyik. Məhşur araşdırmaçı  Fritz  Neumarkın  belə bir sözü var: ” Türklər o qədər də fərqində deyillər, amma avropalılar  bu gerçəyi bilirlər. Tarixdən türklər çıxarılarsa, ortada tarix deyə bir şey qalmaz ”. Tarixdə nə qədər qədimə baxırsınız  baxın, hər dövrdə türk millətinin bir tayfası, imperiyası, cümhuriyyəti vardır. Başda da söz açdığım kimi hər bir milləti ayaqda tutan, ona inkişaf etmək üçün şərait yaradan mədəniyyətdir. Bizi də ayaqda tutan mədəniyyətimiz olub. Əgər bizim mədəniyyətimiz  zəif  olsaydı, biz dünya tarixinin bu günlərinə qədər gəlib çıxmazdıq, itib batardıq.

Dilimiz.

Mənim fikrimcə, mədəniyyətin yaranıb, inkişaf etməsində ən böyük ünsür dildir. Dilsiz mədəniyyət olmaz, mədəniyyətsiz də millət. Heç araşdırmağa ehtiyac yoxdur, məktəbin tarix dərsliyini diqqətlə oxusanız görərsiniz ki, ən qədim dil türk dili olub. Dilimizin tarixi çox enişli-yoxuşlu olub. Düşmən millətlərin əsarəti altına düşsək də, dilimizi və mədəniyyətimizi qoruyub saxlaya  bilmişik. Tarix boyu  bizə dilimizi unutdurmağa çalışıblar. Sizə qəribə gələ bilər, amma indi də bu əməliyyat davam edir. Əvvəllər dilimiz konstitusiyada da türk dili olaraq  yazılmışdı. Bu doğurdan da, belədir. Bizim dilimiz Türk dilidir. Dilimizi bizə unutdurmağa çalışdılar.  Böyük təəssüflə qeyd edirəm ki, çox insan Türk dili deyəndə yalnız  Türkiyə türkçəsini  nəzərdə tutur amma bu belə deyil. Bu dil bütün  türk  xalqlarına mənsubdur (Qazax, özbək, qaqauz, türkmən və s.). Görün dilimiz nə qədər böyük və möhtəşəmdir ki, Türk dili bölmələrə bölünür. Həmin bölmələr də qollara bölünür. Bu qollardan biri də Azərbaycan türkçəsidir. Dilimizin böyüklüyünə bir baxın.

Ümumiyyətlə, tarixə  baxsaq  görərik ki, rəsmi sənədlərdə dilimiz həmişə (Səfəvi dövründə də, cümhuriyyət dönəmində də, hətta düşmən əsarəti altında qalanda da (sovet dövründə- 1937-ci ilədək)) Azərbaycan dili kimi yox, Türk dili kimi göstərilib. 1937-ci ildən başlayaraq sovet rejimi tərəfindən dilimizin  adı dəyişdirildi və rəsmi sənədlərdə dilimiz Türk dili kimi yox, Azərbaycan dili kimi işlənməyə başladı.

Çox təəssüf  hissi ilə qeyd edirəm ki, Azərbaycanda bir çox insanlar öz qədim, geniş və möhtəşəm dili ola-ola başqa dillərdə danışığa üstünlük verirlər, əsasən də, bizi uzun müddət əsarəti altında olduğumuz rusların dilinə. Mən demirəm ki, dil öyrənməyin. Dil öyrənmək çox yaxşı əlamətdi amma öz diliniz ola-ola başqa dillərdə danışmayın. Dilinizi başqa dillərdən alçaq tutmayın. Axı bu belə deyil. Hər birimiz küçədə, mehmanxanada, ümumiyyətlə adi həyatımızda da görürük ki, öz gözəl dilimizi qoya-qoya başqa dillərdə danışırlar. Əsasən də, sosial şəbəkələrdə ingilis, rus dillərində paylaşımlar paylaşıb özlərini hamıdan üstün və səviyyəli sayırlar. Sözümə görə üzr istəyirəm,  amma elə ən səviyyəsiz insanlar elə insanlardır. Öz dilini başqa dillərdən alçaq tutanlar. Axı nədən? Niyə? Bu sualın cavabı əslində çox asandır. Çünki belə nankor insanlar düşmən dilini öz dilindən üstün sayırlar və öz dilində danışanlara səviyyəsiz kimi baxırlar. Həmin insanlara böyük şairimiz Bəxtiyar Vahabzadə  şeirində  belə  cavab vermişdir:

Ey öz doğma dilində danışmağı ar bilən,

Fasonlu ədabazlar,

Qəlbinizə oxşamır qoşmalar, telli sazlar?

Qoy bunlar mənim olsun,

Ancaq vətən çörəyi sizlərə qənim olsun.

Uşinski deyir: ”Xalqın hər şeyini əlindən alsan, o, təzədən dirçələr, yaşayar. Amma dilinin əlindən alsan, o məhv olar.” Ona görə də dilimizi göz bəbəyi kimi qoruyaq və yaşadaq. Bəylər və xanımlar öz dilinizdə danışmaqdan utanmayın. Çalışın dilimizə başqa dillərdən keçən sözlərdən istifadə etməyin. O sözün öz dilimizdəki qarşılığını istifadə edin. Heç kim başa düşməsə də istifadə edin. Soruşsalar  izah edin. Qoy hamı öz dilimizdəki sözlərlə danışsın. Kimsə sizə bu zaman gülsə utanmayın çünki, əsl utanılacaq adam öz dilində danışanlara gülənlərdir. Dilimizdə heç istifadə olunmayan öz milli sözlərimiz istifadə edin. Siz insanların yanında istifadə etdikcə bu sözləri onlar buna öyrəşəcək və artıq özləri də dilimizin gözəlliyini anlayacaq və  bu sözlərdən istifadə edəcəklər və belə – belə yayılacaq. Bir gün bütün Türk xalqları ilə Çin səddində görüşmək ümidi ilə (M.K.Atatürk).

Müəllif: Ziya Kazımzadə

 

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin