“Sosial şəbəkələrdən istifadə asılılıq dərəcəsində olmamalıdır”

Elnarə Bayramova: “İnternet ondan düzgün istifadə etməyənlər üçün bir “tələ”dir”

İnformasiya kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı cəmiyyətin həyatına sosial şəbəkələrin də yol açmasına səbəb oldu. Bu gün artıq sosial şəbəkələr insanların həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib. Bir çoxları istəsə də, istəməsə də, onsuz qala bilmir. Sosial şəbəkələrin mobil versiyasının yaranması bu bağlılğı daha da artırıb. Xüsusən “Facebook” sosial şəbəkəsi Azərbaycanda əhalini özünə sarıb. Artıq “Facebook”dan istifadə, hər hansı bir fəaliyyət olub- olmamasına baxmayaraq, status və şəkillərə baxmaq və ya gələn mesajları yoxlamaq bir vərdiş halı alıb. Hətta bəziləri “Facebook” orucu” tutsalar da, yenə də özləri ilə bacara bilmirlər. Əlbəttə ki, hər hansı sosial şəbəkədə ictimai əhəmiyyət kəsb edən fəaliyyət yoxdursa, bundan istifadə vaxt itirməkdən başqa bir şey deyil. Görünür, buna görədir ki, bir çox şirkətlərdə sosial şəbəkələrə girişə icazə verilmir. Lakin mobil telefonlar vasitəsilə sosial şəbəkələrdən istifadə bu qadağanı əhəmiyyətsiz edib. Artıq sosial şəbəkələrdən asılılıq psixoloji problemlər də üzə çıxarır. Bir çox psixoloqlar bununla bağlı “həyəcan təbili” çalıblar. Elə müsahibimiz, psixoloq Elnarə Bayramova da bu mövzuda öz fikirlərini qəzetimizə bildirib

-Sosial şəbəkələrin nə kimi müsbət cəhətləri var?
-Ölkəmiz hər bir sahədə- iqtisadi, siyasi, sosial və digər sahələrdə gündən-günə inkişaf edir. Əhalimizin sayı getdikcə artaraq 10 milyon nəfərə çatır, ölüm halları isə azalır. Elm və mədəniyyətimiz, təhsilimiz inkişaf edir. Bütün bunlar hamısı, ümumilikdə dövlətimizin inkişafının göstəricisidir. Hamımız bilirik ki, XXI əsr informasiya kommunikasiya texnologiyaları (İKT), internet əsridir. Azərbaycanda da son illər bu sahə xeyli inkişaf edib. Əhalimizin əksər hissəsi, az qala 80 faizə yaxını internetdən istifadə edir. İnternet dedikdə, ağlımıza ilk olaraq, sosial şəbəkələr gəlir. Statistika göstərir ki, Azərbaycanda sosial şəbəkələrə qoşulanların sayı 2 milyonu ötüb. Bu o deməkdir ki, ölkəmizdə hər 4-5 nəfərdən biri sosial şəbəkələrdən istifadə edir. Əslində, internet, eləcə də sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Sosial şəbəkələr XX əsrin 90-cı illərində genişləndi və inkişaf etdi və hazırda günümüzün internet fenomeni hesab olunur. Sosial şəbəkə istifadəsinə görə dünyada ABŞ, Braziliya və Polşa ön yerləri tuturlar. Təbii ki, internetdən, sosial şəbəkələrdən istifadə etməyin müsbət tərəfləri vardır. Belə ki, sosial şəbəkələrdən istifadə etməklə, istədiyimiz məlumatları əldə edirik. Çünki internet bir dəryadır və orada bizi maraqlandıran hər bir məlumatı tapmaq mümkündür. Eyni zamanda, sosial şəbəkələr insanların bir-biri ilə ünsiyyətlərini davam etdirib, əlaqələrini saxlamasına yardımçı olur. Ünsiyyətə ehtiyacı olanlar, özlərini tənha hiss edənlər, hər hansı bir səbəbdən cəmiyyət içinə çıxa bilməyənlər öz ehtiyaclarını sosial şəbəkələr vasitəsilə təmin edirlər. Bir başqa müsbət məqam isə bundan ibarətdir ki, sosial şəbəkələrdə canlı cəmiyyətlər, birliklər, qruplar, klublar yaranır. Belə klublar istifadəçilərin öz peşəkar biliklərinin artırılmasında böyük rol oynayırlar. Burada fərqli dünya görüşə sahib olan insanlar ən müxtəlif sahələrdə öz biliklərini bölüşürlər.
-Bəs, mənfi cəhətləri nədir?
– Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, sosial şəbəkələrin mənfi cəhətləri daha çoxdur. Dünya alimlərinin fikrincə, sosial şəbəkələr insanların internet asılılığını artırır və sanki robot kimi özünə tabe etdirir. Ən önəmlisi, insanlarda mənəvi dəyərləri məhv edir və onları real həyatdan uzaqlaşdırır. Çünki sosial şəbəkə insanın vaxtını və ömrünü real olmayan, virtual bir “həyata” sərf etməyə məhkum edir. Həmçinin sosial şəbəkələrdə məxfilik imkanları azalır, təhlükələr və risklər artır. Məlum olub ki, sosial şəbəkələr yolu ilə aldatma halları real həyatda aldatma hallarını üstələyib. Son illər beynəlxalq cinayətkarlıq statistikasına nəzər yetirildikdə məhz insan alveri qurbanlarının sosial şəbəkələr vasitəsilə cəlb edilməsi tendensiyasının artması diqqəti cəlb edir. Sosial şəbəkələrdə gənc qadınları yaxşı iş və ya evlilik adı ilə aldadan cinayətkarlar şəbəkəsi mövcuddur. Ölkəmizdə də bu kimi hallara tez-tez rast gəlinir. Lakin sosial şəbəkələrdə aldadılan qadınlar şantaj və təzyiqlə üzləşsələr də, qohumlarının, tanışlarının hadisədən xəbər tutacağından ehtiyat edərək, çox vaxt susurlar. Hətta bəzi ölkələrdə belə cinayətləri həyata keçirmək üçün xüsusi insanlar hazırlanır və bu cinayətkarlar gənc qızları, qadınları aldadır, münasibət qurur, sonradan isə həmin qadınlar insan alverinin qurbanına çevrilir. Həmçinin sosial şəbəkələr ailədaxili münasibətlərədə də, öz mənfi təsirini göstərir. Belə ki, statistikaya görə, dünyada hər 3 boşanmadan birinin səbəbi sosial şəbəkələr olur. Şəbəkədə tanışlığın nəticəsində ailə xəyanətlərinin sayı artıb. Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, sosial şəbəkələr səbəbindən intihar edənlərin də sayı gündən-günə artır. Narkotik aludəçiliyinə cəlbetmə, müxtəlif dini cərəyanların təbliği məhz sosial şəbəkələrdə baş verir. Azərbaycanda da, sosial şəbəkələrdən dolayı, depressiya vəziyyətinə düşən və psixoloji zərbə alan insanlar çoxdur. Araşdırmalara görə, insan beyninin ən çox 150 insanla dostluq edə biləcəyi gücünə malik olduğu müəyyən olunub. Ancaq diqqət yetirsək, bu gün sosial şəbəkələrdə 3000-5000 dostu olan insanlar var.
-Sosial şəbəkələrin təhlükəsindən necə qorunmaq olar?
– Sosial şəbəkələrin təhlükələrindən qorunmaq üçün ondan düzgün istifadə etməyə çalışmaq lazımdır. Çünki internet ondan düzgün istifadə etməyənlər üçün bir “tələ”dir. Əsas tələblərdən biri də budur ki, sosial şəbəkələrdən istifadə asılılıq dərəcəsində olmamalıdır. Artıq bir sıra ölkələrdə sosial şəbəkələrdən asılılıq, narkomaniya kimi asılılıq yaradan xəstəliklər cərgəsinə daxil edilib. Çində belə insanları müalicə etmək üçün onlarla xəstəxana tipli müəssisələr yaradılıb. Doğrudur, ölkəmizdə belə hallar geniş yayılmayıb, amma hər ehtimala qarşı bu tipli müalicə müəssisələrinin təşkili haqda indidən düşünməyə dəyər.
Sosial şəbəkələrdən uşaqlar da zərər çəkirlər. Müşahidələrə görə, bu səbəbdən bəzi uşaqlar təhsildən yayınırlar. Azyaşlı uşaqların, xüsusilə, yeniyetmələrin sosial şəbəkələrdə çox vaxt keçirmələri təhlükəlidir. Onsuz da həyata yenicə qədəm qoyan bu insanlar əsl həyatın virtual dünya olduğuna inanırlar və tədricən bu virtual dünyanın sakinlərinə çevrilirlər. Həmçinin yeniyetmələr sosial şəbəkələrdə hər hansı dini qruplaşmanın, yaxud narkomanın təsiri altına düşmə təhlükəsi ilə üzləşə bilərlər.
Sosial şəbəkələr bütövlükdə gənclərin psixikasına mənfi təsir göstərir. Bəzən gənc qızlar sosial şəbəkələrdə oğlanların “toruna” düşürlər. Aldadılaraq, yoldan çıxarılan qızlar nəticədə ağır depressiv vəziyyətə düşürlər və bu da onların gələcək həyatlarına mənfi təsir göstərir. Bütün bunların qarşısını almaq üçün isə valideynlər daim uşaqlara nəzarət etməlidirlər. Valideyn bilməlidir ki, uşaq kimlərlə yazışır, ünsiyyət qurur, kimlərlə görüşür, maraq dairəsi necədir və s. Sosioloqlar hesab edir ki, sosial şəbəkə istifadəçilərini mənfi fəsadlardan qorumaq və insanların şəbəkələrdən düzgün istifadə etməsi üçün maarifləndirmə işi aparılmalıdır. Maarifləndirmə işi həm məktəblərdə, həm də müəyyən təşkilatlar vasitəsilə aparılmalıdır. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən KİV-lər də insanlarımızın bu sahədə maariflənməsi üçün sosial şəbəkələrdəki təhlükələr barədə daim təbliğat aparmalıdırlar.

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin