Sonuncu əsrin kəşfləri

Time jurnalı da 2009-ci ildə elm sahəsində qarşılaşdığımız yenilikləri, kəşfləri və inkişafları açıqladı. Budur bunlardan bəziləri:

  • İnsan epigenomunun şifrəsi açıldı: İnsan geninin şifrəsini açmaq ümidi, təxminən 13 il əvvəl bütün insani irsi təsirləri anlamağa istiqamətli ümidləri çoxaltmışdı. Ancaq, xəstəliklər və genlər arasındakı əlaqənin düşünüləndən çox daha qarışıq olduğu görüldü. Genlərin davranışı ekoloji faktorlardan təsirlənə bilir və dəyişikliklər bir sonrakı nəsilə keçə Məsələn, gəncliyində siqaret çəkən insanların uşaqlarının erkən yetkinliyə girmə risqini artıran müəyyən epigenetik dəyişikliklər daşıdığı bildirilir. Oktyabr ayında, Cozef Ecker’in liderliyindəki iş qrupu, ətraflı insan epigenom xəritəsi çıxarmaq üçün insan dərisi və kök hüceyrələr üzərində çalışdılar. Nature jurnalında nəşr olunan bu çalışmada, bunu xəstəlikli hüceyrələrin epigenomlarıyla müqayisə edərək, elm adamları epigenomdaki problemlərin necə xərçəng ya da digər xəstəliklərə yol aça bildiyini anlamağa çalışdılar.
  • Renk korluğunun şəfası üçün gen müalicəsi: Sentyabr ayında Nature jurnalında işıqlandırılan bu kəşfdə, alimlər, qırmızı və yaşıl rəngi ayırd edə bilmələri üçün rəng koru olan iki siçanın gözlərinin içinə rəng təyin edici zülallar yerləşdirdilə Nəticələr çox təəccübləndirici idi. Bunun insanlarda da müvəffəqiyyətli ola biləcəyini ifadə edən araşdırmaçılar, bir gün rəng korluğunun müalicə ediləcəyini açıqladılar.
  • Elm adamı robot: Bəli adı “Adam” olan bu robotun laboratoriyada sərbəst təcrübələr edib bu təcrübələrin nəticələrini qiymətləndirib ərsəyə gətirən bir robot. Bu ilk robotun inkişaf etdirilməsini təmin edən qrupun başında Aberystwyth Universitetindən Professor Ross King var. O, əvvəl-axır insanlarla robotların laboratoriyada birlikdə işləyəcəklərini ümid etdiyini ifadə Aberystwyth Universitetindən və Cambridge Universitetindən elm insanları tərəfindən inkişaf etdirilən Adam, laboratoriya işlərindəki elmi prosesin hər mərhələsini insan müdaxiləsi olmadan reallaşdırması üçün hazırlandığı ifadə edilir. Adamın ilk təcrübi çalışması da kompleks həyat sistemləri ilə əlaqədar idi.
  • Quruda qızıl balıq bəsləmək: Avstraliyada bir hovuz dolusu qızıl balıq kürü qoymağa başladı və bir aydan daha uzun müddətdə kürü qoymağa fasilə vermədilər. Elm adamları, köçəri qızıl balıqlarının sayının, 1950-ci ildən bəri yüzdə 90-dan daha çox nisbətdə düşdüyünə inanırlar. Digər Pacific qızıl balıqları okean bölgələrində kürü tökür və böyüyürlər. Ancaq, bağlı hovuzlarda balıq bəsləmənin gələcəyin qızıl balıq fermaları şöbələrinə liderlik edəcəyi ifadə edildi.
  • Ayda su tapıldı: NASA, Ayda su olduğu xeberini yaydı. NASA ‘da vəzifəli elm adamları, Ayın kölgədə qalmış bölgələrində əhəmiyyətli miqdarda su və digər maddələrin olduğu dilə gətirdilər. 9 oktyabr tarixində Ayın səthinə bir raket atan NASA, partlamanın havaya qaldırdığı toz buludunda su molekulları axtarılmışdı. İddia edildiyi kimi Ayda su tapılması halında Ayın astronavtlar üçün baza kimi istifadə edilməsi yolunu aça biləcək.

Kəşfi edən araşdırmaçılar, Dünyanın tək peyki Ayda iki ayrı növ su olduğunu ifadə edərək, bunlardan birinin Ay səthinə çarpan buzdan meydana gəlmiş meteoritlər kimi bir xarici qaynaqdan gəldiyini, digərinin də tamamilə Ay qaynaqlı olduğunu düşünürlər.

  • Şüalanma: Həqiqətimiz Star Trek-e yaxınlaşır.  Maryland Universiteti  Joint  Quantum İnstitutundan elm adamları, məlumatı bir atomdan təxminən bir metr uzaqlıqdakı qabın içindəki digər atoma müvəffəqiyyətli bir şəkildə şüalandırdılar. Hələ də atomdan atoma şüalanma super etibarlı və ultra sürətli kompüterlər əldə etmək üçün böyük bir təsirə sahibdir.
  • Böyük Hadron Toqquşdurucusu: 2008-ci ildə dövrəyə girib, yüksək enerjili hissəcik fizikası təcrübələri edilməsinə imkan verəcək bir layihənin CERNdəki Avropa Nüvə Araşdırma Təşkilatı tərəfindən planlaması 25 il çəkdi və təcrübənin inşası 10 milyard dollara başa gəldi. Layihə, Fransa-İsveçrə sərhədində, Cenevrə yaxınlığında, yerin 100 metr altında 27 kilometrlik dairəvi bir tunel olaraq inşa edildi. Toqquşdurucu irəlidə gücünün ən üst səviyyəsinə çıxarıldıqda, hissəciklərin tunellərdə sürətləndirilərək enerjilərinin 7 TeV’e yüksəldilməsi və qarşılıqlı olaraq 14 TeV gücündə toqquşdurulması imkanı təmin edəcək.Toqquşan parçacıqların dağılmasıyla çıxan atom altı zərrəciklər araşdırılaraq, maddənin quruluşunun başa düşülməsinə çalışılır.
  • Yeni bir planet tapıldı: Dekabr ayında, millətlər arası astronomları qrupu, GJ 758 b olaraq bilinən obyektin, böyük bir planet və ya qəhvəyi cırtdan olaraq da bilinən “uğursuz olmuş bir ulduz” ola biləcəyini açıqladılar. Günəş bənzəri ulduz GJ 758’in solmuş yoldaşının Yupiterdən 10 ve ya 40 qat daha böyük kütləyə sahib olduğu təxmin edilir, Dünyadan yalnız 482 trilyon kilometrlik (5,1 işıq ili) mesafesiyle Samanyolu içərisində yaxın bir qonşumuz olduğu görülür.
  • Wi-Fi: internetlə 90-cı illərin sonunda ilk dəfə tanış olanlar dial-up modemləri yaxşı xatırlayacaqlar. Hələ o əlaqə qurularkən çıxan səsi hansımız unuda bilərik ki? O zamanlar internetə girmək üçün telefon xəttinizin daim açıq və kompüterinizin də modemə bir kabel vasitəsilə bağlı olması lazım idi. Bu gün isə Wi-Fi texnologiyası sayəsində artıq evlərimizdə, ofislərimizdə, restoranlarda, kafelərdə, şəhərlərarası avtobuslarda, ticarət mərkəzlərində, gəmilərdə və hətta təyyarələrdə də internetə kabelsiz qoşula bilirik. Hətta bəzi təşkilatlar vətəndaşlara pulsuz Wi-Fi internet imkanı belə təqdim edir.

İnternet texnologiyalarının simvol filmi Matrix əgər bu gün çəkilsəydi qəhrəmanımız Neo boynundan girən bir kabelə ehtiyac duymadan Matrix’ə qoşula biləcəkdi. Wi-Fi texnologiyası sayəsində Neo böyük bir əziyyətdən xilas olmuş olacaqdı.

  • Marsda duzlu su: NASA 2015-ci ildə , Mars’da isti su axdığı ilə əlaqəli güclü sübut əldə etdiyini açiqladı.

Veb brauzer (ve ya Veb seyyah) : İnternet  bir, rəqəmsal  məlumat okeanıdır.  Bu okeanda hər şey müxtəlif protokollar, rəqəmsal standartlar və proqramlaşdırma dilləri ilə şifrələnmişdir. Veb brauzerləri isə bu şifrələri açan bir açar kimidir. Bu açar sayəsində qarmaqarışıq program kodları gözümüzün qəbul edə biləcəyi qrafikalara, dizaynlara və yazılara çevrilir. Əgər veb brauzerləri olmasaydı internetdəki məzmuna çata bilmək üçün bir çox proqramlaşdırma dillərini bilməyimiz lazım olacaqdı. Halbuki indi internetdə gəzmək demək olar  uşaq oyuncağına çevrilib və çoxumuz üçün gündəlik həyatımızın ayrılmaz bir parçası olub. Vərdiş etdiyimizə görə fərqinə varmasaq da Veb brauzerlərin internet təcrübemizdeki  rolu  böyükdür.

Ülkər Rəsulzadə

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin