Rus dili (50-ci dərs)

Biz danışarkən və bəzən yazarkən başqasının sözlərindən də istifadə edirik. Bizim dilimizdə olan bu proses eynilə rus dilində də baş verir. Başqasının, özgənin nitq və ya sözləri iki üsulla verilə bilər: 1) vasitəsiz nitq (прямая речь) və 2) vasitəli nitq (косвенная речь). Danışan və ya yazan adam başqasının sözlərini, nitqini heç bir dəyişiklik etmədən verərsə, belə nitq vasitəsiz nitq hesab olunur. Məsələn: Рауф просит бабушку: «Расскажи другую сказку о животных».
Vasitəsiz nitqi, adətən, müəllifin sözləri müşaiət edir. həmin sözlər nitqin kimə aid olduğunu aydınlaşdırır. Bu nitq dırnaq içərisində yazılır. Azərbaycan dilində olduğu kimi, rus dilində də vasitəsiz nitq müəllifin sözlərindən sonra, əvvəl və ortada işlənə bilər. Belə olduqda vasitəsiz nitqdə hansı durğu işarələrindən istifadə edilməlidir?
1) Əgər vasitəsiz nitq müəllifin sözlərindən sonra gələrsə, vasitəsiz nitqdən öncə iki nöqtə qoyulur və birinci söz böyük hərflə yazılır. Vasitəsiz nitq dırnağa alınır. Məsələn: Корчагин спросил: «Кто командир?»
2) Vasitəsiz nitq müəllifin sözlərindən əvvəl gələrsə,dırnaq açılır, vasitəsiz nitqdən sonra dırnaq bağlanır, vergül və tire qoyulur. Məsələn: «Задачу решили»,—сказали ученики шестого класса.
3) Vasitəsiz nitq müəllifin sözlərini kəsirsə (parçalayır, hissələrə ayırırsa), burada bir neçə hal ola bilər. Əksər hallarda müəllifin sözlərindən əvvəl və sonra vergül və tire işarəsi qoyulur, vasitəsiz nitq isə dırnaq içərisində yazılır. Məsələn: «А мы, — сказал педагог, — вперед идем!»

Bəzən isə danışan və yazan adam başqasının sözlərini dəyişməmiş şəkildə də çatdıra bilər. Əgər başqasının sözləri dəyişilmiş halda verilərsə, bu vasitəli nitq adlanır. Vasitəsiz nitqin vasitəli nitqə çevrilməsi budaq cümlələrin, yəni tabeli mürəkkəb cümlələrin yaranmasına səbəb olur. Müqayisə edək:
«Мы знаем, за что боремся», — говорили рабочие (vasitəsiz nitq).
«Рабочие говорили, что они знают, за что борются» (vasitəli nitq).
Vasitəsiz nitq vasitəli nitqə çevriləndə çox hallarda что və чтобы bağlayıcılarından istifadə edilir.
Rusca danışıq nitqində dialoqdan daha geniş istifadə edilir. Dialoq, bildiyiniz kimi, iki və daha artıq şəxsin danışığına deyilir. Müxtəlif məlumatlardan və suallardan düzələn dialoq replika adlanır. hər replika dırnaq içərisində yazılır və hər iki tərəfdən tire ilə ayrılır. Nəsr əsərlərində hər bir dialoq replikası, adətən, təzə sətirdən yazılır, ondan əvvəl tire qoyulur, dırnaq isə yazılmır.

 

Yeni sözlərimiz:

памятник  –  abidə

партер  –  teatrda tamaşaçıların əyləşməsi üçün nəzərdə tutulmuş ərazi

пассажир  –  sərnişin

певец / певица  –  müğənni

переводить / перевести  –  tərcümə etmək

переводчик  –  tərcüməçi

переписывать / переписать  –  yenidən yazmaq

пересадка  –  dəyişiklik, keçid (nəqliyyatda)

песня  –  mahnı

петь  –  mahnı oxumaq

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin