Rus dili (38-ci dərs)

Здравствуйте! 🙂 Ötən dərslərimizdə isimləri və sayları ayrılıqda öyrənmişdik.İndi isə növbəti bir mövzuya – sayların isimlərlə işlənməsinə nəzər yetirək..

Azərbaycan dilində saylarla isimlər arasındakı sintaktik əlaqə yanaşmadır. Öz türkcəmizdən fərqli olaraq rus dilində sayların bəzi növləri (sıra saylarının hamısı, miqdar saylarının bəziləri) isimlərlə uzlaşır (sözsüz ki, bu adlıq hala aiddir). Digər qrup saylardan (məsələn, два, три, четыре) sonra isimlərin yiyəlik halı tələb olunur, пять və ondan sonra gələn saylar isimlərin yiyəlik halının cəmi ilə işlənir (məsələn: пять—сорок—сто учеников, подруг, книг, парт və s).

Həm rus, həm də Azərbaycan dilində saylar əsasən əşyanın miqdarını və sırasını bildirir. Lakin kəsr və toplu saylar da vardır. Məna və qrammatik xüsusiyyətlərinə görə saylar dörd yerə bölünür:
1) miqdar (один, два, тысяча, миллион, миллиард, сто, сорокvə s.);
2) sıra (первый, второй, сотый, сороковой, шестой və s);
3) toplu (двое, четверо, семеро, трое, шестеро və s);Onların sayı cəmi doqquzdur—от двое до десятеро).
4) kəsr saylar (две девятых, одна четвёртая və s).

Rus dilində один, одна, одно, miqdar sayları isimlərlə cinsə görə uzlaşır. Buna misal olaraq: один карандаш; одна сумка; одно перо və s. Cəm halda isə одни işlənir. Məsələn: одни сани; одни чернила və s. Bu sayla isim hallanarkən də sifət kimi dəyişir və həmin sözlə (isimlə) uzlaşır: одного ученика, одному ученику; одной сумкой, одним пером və s.

Öncə də dediyimiz kimi, два, три, четыре saylarından sonra isimlər yiyəlik halın təkində işlədilməlidir. Hallanarkən isə həm say, həm də isim dəyişir və sintaktik əlaqə uzlaşma olur: два, три, четыре ученика; двух, трех, четырех учеников və s.

Bir nüansı yadda saxlamalıyıq ki, rus dilindəki тысяча, миллион, миллиард miqdar sayları kişi cinsli isimlər kimi hallanır. Сорок, девяносто, сто miqdar sayları adlıq və təsirlik hallarından başqa qalan (yiyəlik, yönlük, yerlik çıxışlıq) hallarda а sonluğu qəbul edir. Bəs belə olan halda həmin sayların hansı halda olduğu necə müəyyən edilir? Sayın (isimlə birlikdə) halı sualla müəyyənləşdirilir. Məsələn: вижу кого?—сорока студентов, учеников (təsirlik hal): доволен кем?—сорока студентами, учениками (yerlik hal).

 

İndi isə yeni sözləri nəzərinizə çatdırırıq:

литература  –  ədəbiyyat

литературный  –  ədəbi

лицо  –  üz,sifət

логика  –  məntiq

логично  –  məntiqi

лодка  –  qayıq

ложка  –  qaşıq

ложь  –  yalan

лошадь  –  at

лук  –  soğan

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin