Qazaxların etnoqrafiyası. (4-cü dərs)

Qazaxıstandan görüntü.

Türk xalqları və eləcə də, dünya xalqları içərisində mühüm rolu olan xalqlardan biri də qazaxlardır. Digər Mərkəzi Asiya xalqları kimi qazaxların da bir qismi XX əsrin əvvəllərində burjua milləti şəklində formalaşsa da, digər qismi keçmiş nəsli-qəbilə quruluşunu saxlamışlar.

Qazaxıstandan görüntü.

Qazaxıstanda yaşayan əhalinin 3/5 hissəsi türk dillərində danışır. Bunlara misal olaraq özbəkləri, qazaxları, qırğızları, türkmənləri, tatarları və s.göstərə bilərik. Hind-Avropa dil ailəsinin İran qrupuna aid olan xalqlar kimi isə tacikləri, farsları, bəlucları və kürdləri misal çəkə bilərik. Slavyan mənşəli, eləcə də, çin-tibet dil ailəsinə mənsub olan xalqlar da bölgənin sakinləridir.

Qazaxıstanda sayı 18 milyona yaxın olan qazaxlar 1920-ci ilədək qırğız adı ilə tanınırdılar. Bu etnosun formalaşmasında bir çox qədim qəbilə qrupları iştirak etmişdir. E.ə.I – b.e.I minillikdə müasir Qazaxıstan ərazisində saklar, usunlar, alanlar, VI-VII əsrlərdə isə türkdilli türkeşlər, karluklar, VIII-XI əsrlərdə isə kimaklar,qıpçaqlar və oğuzlar yaşayırdılar. XV-XVI əsrlərdə Qazax xanlığı təşəkkül tapdığı zaman qazaxların bir etnos kimi formalaşması prosesi artıq başa çatmışdır.

Qazax kişi geyimi

Qazaxıstanın əsas təsərrüfat sahəsi suvarma əkinçiliyi, ekstensiv köçəri maldarlıq və kustar sənətkarlıq təşkil etmişdir.Sənətkarlıq isə başlıca olaraq əkinçilik və maldarlığın ehtiyacını ödəyən istehsal sahəsi idi. Sənətkarlar müxtəlif əkinçilik və məişət əşyaları hazırlayaraq müxtəlif geyim tipləri istehsal edir və keçəçiliklə məşğul olurdular.

Qazax qadın geyimi

Qazaxıstanın maddi mədəniyyəti etnik mənsubiyyətindən daha çox regional və təsərrüfat xüsusiyyətləri özündə əks etdirirdi.Şəhər yaşayış məntəqələrindən fərqli olaraq aul və qışlaq kimi məskənlər etnik xüsusiyyətlərə malik idi. Onların yaşayış evləri aydın surətdə iki tipə ayrılır: oturaq əkinçilərə məxsus,alçaq dam örtüklü birmərtəbəli yaşayış evləri və köçəri maldarlara məxsus mövsümi xarakterli evlər. Yaşayış evlərinin əksəriyyətinin ətrafına möhrə divar çəkirdilər. Belə evlərin qapı və pəncərələri adətən həyətə açılırdı. Evlər eyvanlı qurulurdu. İslam ənənələrinə uyğun olaraq evlər kişi və qadınlar üçün tutulan hissələrə ayrılırdı.

Gəlin,qazaxların maddi mədəniyyət nümunələrinə nəzər yetirək. Qazaxların ənənəvi geyimləri vilayət və etnik spesifik fərqlər ilə yanaşı, bir çox ümumi cəhətlərə də malikdir.Kişi və qadın geyim kompleksinin əsas ünsürləri əksər hallarda eyniyyət təşkil edir. Kişi geyimlərinin əsasını tuniki formalı biçim üsulunda hazırlanan köynəklər və enli şalvarlar təşkil edir. Üst paltarı kimi hər yerdə yaxası başdan ayağa qədər açıq,uzun qolları aşağıya doğru nazikləşən xalatlar geyirlər. Xalatın biçimi və onun rəngi milli mənsubiyyəti ayırd etməkdən daha çox,onlar ayrı-ayrı vilayətlər üzrə fərqlənirdi. Əkinçilik rayonlarında sırıqlı xalat,maldarlıq rayonlarında isə yun parçadan tikilmiş xalatlar geyirdilər. Araqçının üstündən başlarına keçə papaq qoyurdular.

Ənənəvi qadın geyimləri XX əsrin əvvəllərinədək öz milli xüsusiyyətlərini daha çox mühafizə etmişdi. Onlar tuniki biçimli uzun köynək və şalvar geyirdilər. Paltarlar açıq rəngli parçalardan tikilirdi. Üst paltarları kişilərinkindən o qədər də fərqlənməyən xalatlardan ibarət idi. Qadınların əsas geyimini xalat örtük təşkil edirdi. Qadınlar onu başlarına salırdılar. Çəçvan adlanan tük torla birlikdə pərəncə deyilən baş örtüyü də onlar arasında yayılmışdı.

Qazaxların milli xörəklərindən biri “Beşbarmaq“

XIX əsrdə qadın geyimlərində arxaik elementlər daha çox idi. Xüsusi qolçaqlar, açıq – tikişsiz ətəklər və s.yayılmışdı. Qadın geyimlərinin xarakterik cəhəti onların qızıl və gümüş bəzəklərlə bəzədilməsi idi.

Etnoqrafiyanın bir hissəsi də mətbəxdir. Müasir qazax mətbəxində daha çox ətdən istifadə olunur. Süd məhsullarına da tez-tez müraciət olunur. Cənubi Asiyalılar çubuqlardan istifadə etsələr də, Orta Asiyalılar xörəyi barmaqlarla yeməyi xoşlayırlar. Ona görə də təsadüfi deyil ki, qazaxların təmtəraqla bişirdiyi xörəklərdən biri beşbarmaq adlanır. Onu adətən mal, qoyun və at ətindən hazırlayırlar. Qazaxlıların mətbəxindən danışarkən baursak, mantı, samsa, çak-çak, laqman, kazı, sorpa, karta və plovun da adını çəkmək lazımdır.

Dini inanc baxımından əsasən İslamın sünni məzhəbinə inanırlar.

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin