Qadınlar ölkəsi

İsmayıl bəy Qaspiralı XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində  bütün türkçülük hərəkatının aparıcı simalarından biri olmuşdur. Hər zaman “dildə, fikirdə, işdə birlik” şüarı ilə fəaliyyətdə göstərmişdir.  Öz millətini hər zaman birlik şəklində yüksəklərdə görmək istəmiş və həyatı boyunca bunun uğrunda çalışmış İsmayıl bəy Qaspiralı bədii və publisistik yaradıcılığını əsasən müqayisələr  üzərində qurmuşdur. Bu müqayisələr dünən üçün necə aktual idisə, bu gün üçün müəyyən qədər aktuallığını qoruyub saxlayır.

İsmayıl  bəy  Qaspiralı qadınlara cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi kimi qiymət vermişdir. Qadınların azadlığının və  kişilərlə bərabər hüqularının təmin olunmasının gərəkliliyi  onun əsas ideyalarından birini təşkil edir. Əlbəttə ki , “Qadınlar ölkəsi” , “Aslan qız” kimi romanları , ”Hacının fərasəti”, ”İki imam”  və.s  bu kimi hekayələr boşuna yaradılmamışdı.

Qadın yaradıcıdır, qadın cəmiyyətin yaradıcısıdır, qadın toplumun qurucusudur. Bir cəmiyyətdə qadın necədirsə, cəmiyyət də o cürdür. Bunu İ.Qaspiralının əsərləri üzərində, onun baxış bucağından nəzərdən keçirək. İ.Qaspiralının  “Qadınlar ölkəsi” əsəri Mirzə Abbasın səyəhəti fonunda avropa xalqları və öz milləti arasında müqayisələrinin yer aldığı silsilə romanlarından biridir. Bu romanda  Mirzə Abbas təsadüf nəticəsində  qadınlar ölkəsinə səyahət edir. Mirzə Abbasın bu gəzintisinə birgə çıxaq. Təsəvvür edin qadınlar ölkəsini …O ölkəni ki, qadınlar idarə edir, çöl işlərini qadınlar görür, müharibəyə qadınlar gedirlər hətta ölkənin kraliçası karvan qarətinə gedir. Bəs kişilər???-deyə sual edəcəksiniz. Onlarsa ev işləri görür,uşaqları böyüdür,yemək bişirir,paltar yuyur, qadınlara qulluq edirlər. Bütün bunlar real deyil,  lakin bunlar  qadınlara qarşı olan münasibətə yazıçını etirazıdır ki, qadınların yerinə kişiləri qoyaraq oxucusunu düşünməyə vadar edir. Əlbəttə ki, Qaspiralını narahat edən qadının məişətdəki durumu deyildi. O qadınları savadlı, zəngin dünyagörüşünə, mədəniyyətə sahib və cəmiyyətin müstəqil bir fərdi kimi görmək istəyiridi. Çünki qadın bir cəmiyyətdə nə qədər azaddırsa , cəmiyyət bir o qədər azaddır, əgər bir toplumda qadınlar narahatlıq, qorxu içindədirsə, qadınların xəyalları və arzuları bir çərçivə daxilindədirsə toplumun bütün insanları o çərçivənin daxilində həmin qorxuların və əndişələrin əsiridirlər. Cəmiyyət yalnız qadınlardan ibarət deyildir  lakin  qadın anadır.  “Hər evə bir qadın necə lazımdırsa, hər qadına  da elm o cür lazımdır ” deyən  İ.Qaspiralı da məhz bunu nəzərdə tutmuşdur.

Məsələnin bu günümüzdə də gündəmdə olduğunu əvvəldə qeyd etmişdim. İndi aydınlaşdıraq  niyə məhz qadın cəmiyyətin yaradıcısıdır deyirik və niyə məhz qadının elminin cəmiyyətin formalaşmasında həlledici olduğunu vurğulayırıq. Çox sadə nümunələrlə başlayaq. Hər birimiz qarşılaşdığımız bir mənzərədir ki, qadınlar körpə uşaqlarının başı qarışsın deyə onlara telefonlarını verirlər və ya televizor qarşısında oturdurlar ki, təki səsi çıxmasın.Televizorda yayımlanan filmin, proqramın,reklamların və.s , eləcə də telefonda açdıqları oyunların uşaqlarının sağlamlığına və psixologiyasına olan təsirini  isə nəzərə  almırlar. Bu bilgisizliyin nəticəsi deyilmi? Uşaq dünyanı dərk etməyə başladığı andan anasının əlində kitab görməzsə və onun boş zamanlarını  mənasız telefon söhbətləri, vaxt itkisindən  başqa bir şey olmayan serialları izləyərək  keçirdiyini  görürsə və bunu örnək  alırsa bu cəmiyyəti cəhalətə aparmazmı ?  Həyat sərhədləri daraldılan bir qadın övladına  özgüvən aşılaya bilərmi?  Uşaq anasını hər zaman bir narahatlıq, daxili bir qorxu içində olduğunu, daim nədənsə çəkinərək hərəkət etdiyini görürsə bu qorxaq, aciz bir nəslin yetişməsinə səbəb olmazmı?   Və həmin nəsil bu toplumun bu günü və sabahı deyilmi?

Qadın və cəmiyyət  düz mütənasibdir. Cəmiyyət qadın alçaldıqca alçalacaq, yüksəldikcə  yüksələcəkdir.

Çox da mövzudan uzaqlaşıb uzunçuluq etmədən İ.Qaspiralının yaradıcılığına qayıdaq. “İki imam” hekayəsində bu hekayədə iki şəhər və iki ayrı imam qarşılaşdırılır ki, Suniko şəhərinin imamı qadın qisminin oxumasına ehtiyac olmadığını düşünən birisi, Qansu  səhərinin imamı  isə elm tərəfdarıdır. Bu şəhərlər düşmən qoşununun əsarətinə düşürlər. Qadın və uşaqlar əsir götürülür,kişilər isə bir nəfər belə qalmadan hamısı qılıncdan keçirilir. Sinanko  şəhərinin əhalisi  yad  təsirlə məruz qalır və dinlərini , adət-ənənələrini itirirlər lakin Qansu şəhərinin qadınları  isə yeni nəslin  təlim tərbiyəsi ilə məşğul olaraq milli-mənəvi, dini aşınmaya imkan vermirlər.

Əlavə sözə nə  ehtiyac??

Arzu Hüseyn

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin