Avropada Renessans.

Avropa fəlsəfəsinin qadağan olundu orta əsrlərdən sonrakı dönəmimiz Renessans(yenidən doğulma) adlanır.Bu dövr də isə Fəlsəfəyə qoyulan bütün qadağalar aradan qalxır və Fəlsəfə bütün elmlərlə birgə çıxış etməyə başlayır.Bu elə önəmli dönəmdir ki,Dante,Leonar Da Vinçi,Mikelancelo,Tomas Mur,Nyuton,Qaliley kimi dahiləri burda tanıyacaqsınız.Nyutonu fizik kimi deyil,filosof kimi tanıyacağınız qədər??(Unutmayın,bunlar Fəlsəfə tarixi deyil,Fəlsəfi cərəyan və məktəbləri düşünərək tədqiq etmədir)
Renessansların ilk işi Orta əsrlərin yaratdığı Tanrını “öldürmək”lə başladı.Artıq bütün gedişatların mərkəzində insan dayanırdı.Artıq müraciətlər və suallar insana yönəlirdi.
Bir sözlə,Tanrıyla insanın münasibəti üçün kilsə və keşişə ehtiyac yoxdur-deyən Renessaslar Tanrı elə Özündə aramağın mühümlüyünü vurğulayırdılar,amma toplumda buna mübarizə aparanlar isə Martin Lüterin rəhbərliyi altında olan Refarmatorlar idi.Refermatorlar bütün mübarizəsini belə ifadə edə bilərik:İncil alman dilinə tərcümə edilməli və beləcə hamı İncili anlamalıdır.Bunun nəticəsi də hər bir insan Öz keşişi olmalıdır.Əlbətdəki Avropa (Avropa qitə deyil,fəzadır) Orta əsrlərdən imtina etmək üçün böyük itkilər verdi.Bəzi alimlər diri-diri yandırıldı,kitablar məhv edildi.Məsələn Cordono Brunon kainatın sonsuz olduğunu dediyi üçün tonqalda yandırılmışdır.Bütün bunlar isə Orta əsrlər dövründə rəsmən imtina etmək idi.Heç düşünmüsünüzmü niyə Flavio Byondo “Orta əsrlər” terminini niyə kəşf edib?(Tarix oxuyanlara deyirəm?)
Çünki Renessans nümayəndələri(əsasəndə İtaliya da) Antik dövrü böyük tarix,Renessansı çevriliş,Orta əsrləri isə “Qaranlıq əsr” hesab edirdilər,yəni Antik dönəmlə öz aralarındakı dövr olduğuna görə belə adlandırdılar.
Bu dövrdə insanmərkəzçilik olduğuna əsas cərəyan Humanizm hesab olunur.Humanizmə görə həqiqətə çatmaq insanın hüququdur və buna görə yanlız şübhə və elmlə çata bilər.Humanizm cərəyanı elə böyük məktəbdir ki,onu mütləq mərhələlərə ayırmaq gərəkdir.Sizcə niyə?
Çünki cərəyanın adı “insan”izmdir?.
Qədim Humanizm,Teistik humanizm,natural humanizm,klassik humanizm və başqalarıdır.Yəni Humanizm söz Fəlsəfədə hər bir dövrdə fərqli izah olunub.Çünki insana dair baxışlar daim dəyişirdi. Sarter,Marks,Tomas Mur kimi nəhənglər Humanizm məktəbinin fərqli bölgülərinə aid edilə bilər.
Indi isə gəlin fizik,riyaziyyatçı,kimyaçı kimi tanıdığımız Nəhənglərdən birini filosof kimi tanıyaq:
Renessansın ən böyük üstünlüyü Fəlsəfəylə bütün elmlərin eyni mövqedən çıxış etməsi idi.Məsələn Yer kürəsində Antarktika adlı materin varlığı bilinməyən bir dönəmdə(çünki kəşf belə edilməmişdi)
Qaliley Qaliley Mars planetini tədiq edərək yetərli sayda məlumatlar vermişdir.Onun növbəti işi isə Ətalət qanunu formalaşdırması idi (Tələsməyin,fizika danışmayacayıq?)Bildiyimiz kimi ilk yunan filosofları təbiətlə bağlı kifayət qədər fikirlər söyləmişdilər,həmçinin Yerin öz oxu ətrafında dövr etdiyinə inanmırdılar.Arqumentləri isə belə idi:Havaya atdığınız daş eyni yerə düşür.Amma Yer fırlansa,fərqli yerə düşərdi (Bununla bağlı düşünməyə başlayın,dərsdən uzaq olaraq.Aristotel Fəlsəfi məsəslələri gəzişərək həll edərdi)
Sualım:
1.Mərkəzdə Tanrı yoxsa,Tanrının mərkəzində insan dayanmalıdır?
2.Cordono olaraq kilsəyə nə deyirSən?

1 rəy

  1. 1. Əlbəttə ki mərkəzdə ALLAH dayanmalıdır. Kainatı Xəlq edən və onun Sahibi ALLAH olduğu üçün ” ALLAHsız” fəlsəfədən bir şey çıxmaz və heç bir fəlsəfi suala məntiqli açıqlama verə bilməz. İnsan ALLAHDAN sonra ön plana çəkilməlidir, ALLAHIN Yaratdığı ən şərəfli məxluq kimi ön planda durmalıdır.
    2) Cordano Bruno olmadığım üçün kilsəyə heç nə demiyəcəm?

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin