Çuvaşların etnoqrafiyası (7-ci dərs).

Get more stuff like this

Subscribe to our mailing list and get interesting stuff and updates to your email inbox.

Thank you for subscribing.

Something went wrong.

Türkdilli xalqlardan biri də özlərini  “çăvaş” adlandıran, tatarca “cıvaş“ şəklində bilinən çuvaşlardır. Sözün anlamına gəldikdə isə deyə bilərik ki, bu söz “sakit, təvazökar, sülhsevər” mənasında işlədilir. İdil bulqarları kimi tanınan, xəzərlərin hakimiyyətini qəbul etməyib şimala köçən bulqarlar indiki çuvaşların əcdadı hesab edilirlər. Rusiyada özlərinə muxtariyyət qazanan çuvaşlar ən çox elə Çuvaşıstan, Tatarıstan və Başqırdıstanda məskunlaşmışlar. Bir qismi isə Qərbi Sibir ərazisində yaşamaqdadırlar.

Çuvaşlar iki yerə – yuxarı və aşağı çuvaşlara bölünürlər. Yuxarı çuvaşlar “Viryal“adlanan qrupdur ki, onlar öz etnik mənsubiyyətinə çox bağlıdırlar. “Kır çuvaş“ adlanan aşağı çuvaşlar isə Mərkəzi Asiya türklərinin ənənələrini mənimsəmişlər.

Antropoloji quruluşlarına gəldikdə isə deyə bilərik ki, çuvaşlar orta boylu, girdə başlı, dar alınlı, qabarıq almacık sümüyü olan, qara gözlü, qara saçlı, sakit təbiətli, zəki ve çalışqan insanlardır. 

Altay dilləri ailəsinin Türk dilləri qolunun Bulqar dilləri qrupuna daxil olan çuvaş dili rus dili ilə yanaşı Çuvaşiyanın ikinci rəsmi dilidir. Əlifbada isə kiril əlifbasından istifadə edirlər.

Əsas məşğuliyyəti əkinçilik olan çuvaşlar üçün İdil çayı həyat mənbəyidir. Qədim türklər əsasən köçəri həyat tərzi sürsələr də, zamanlar onlarda da oturaq həyat tərzinə keçid formalaşmış və bu çuvaşların da gündəlik həyatında sezilməkdədir.

Rusiyanın ərazisində yaşamaq onların dini inancına da öz təsirini göstərmiş və çuvaşların əksəriyyəti xristianlığı qəbul etmişlər. Dini baxımdan xristian olsalar da, xristianlığa xas olan bəzi xüsusiyyətləri qəbul etməmişlər (məsələn, donuz əti yemirlər və s.). O cümlədən, qədim inanclarından olan izlər (qurban vermək kimi) bu gün də onların həyatında görülməkdədir. 

Hər bir türk xalqı kimi onların da etnoqrafiyasında geyim mədəniyyəti böyük yer tutur. Çuvaşlar bu geyimləri təkcə xüsusi günlərdə deyil, eyni zamanda gündəlik həyatlarında da geyinirlər.

Çuvaşlarda kişi və qadınların başlıca geyim nümunələrindən biri “kepe“adlanan ağ köynəklərdir. Kətandan hazırlanan köynək bir xətt boyunca tikilərək 55-60 sm uzunluğunda qol bəzəkləri ilə tamamlanır. 115-120 sm uzunluğunda olan qadın köynəkləri orta sinə kəsiklərindən ibarətdir. Naxışlar qara konturlarla çəkilsə də ümumi bəzək sarı, qırmızı, yaşıl, mavi saplarla bəzədilir. Kişi köynəkləri isə 80 sm uzunluqda olaraq sadə formada tikilir. Köynəyin yaxası qırmızı lent və ya bəzəklərlə tamamlanır.

19-cu əsrin sonlarından geyim mədəniyyəti bir qədər də təkmilləşən çuvaşlar XX əsrədək “xalat“ adlı geyim nümunəsindən də istifadə etmişlər. Həmçinin, həm qadın, həm də kişilər üçün şalvarlar da mövcud idi.

Qızıl və gümüş sikkələrlə bəzədilmiş milli baş örtüyü bayram və mərasimlərdə istifadə olunurdu. Ailəli qadınlar başlarına “surpan“ adlı baş örtüyü örtürdülər. Kişilər üçün baş örtüyü isə fəsillərə görə dəyişirdi. “Lapti“ və “tala çalka“ adlı yun corablar, dəri ayaqabbılar adi və bayram günləri üçün fərqlənirdi. Uşaq geyimləri böyüklər üçün hazırlanan geyimlərə bənzəsə də, bəzəksiz idi.

Türk xalqlarının bir çoxu kimi çuvaşlar da zəngin mətbəxə malikdirlər. Əsasən tərəvəzlərdən hazırlanan yeməklər çuvaş süfrələrini bəzəyir. “Şurpe“, “yaşıl şi“, südlü şorba çuvaş mətbəxinin şorba bölümünə, “şiltan“, “tultarmaş“isə ət xörəklərinə daxildir. Bundan əlavə, “xuplu“ adlı ətli və ya balıqlı kökə, “avan çakar“ adlı çörək onların mətbəxinin vazkeçilməzidir.

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating / 5. Vote count:

As you found this post useful...

Follow us on social media!

We are sorry that this post was not useful for you!

Let us improve this post!

Share

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin