Cumhuriyyət dövrü nazirliklər

Azərbaycanın şanlı tarixinin mərkəz nöqtələrindən biri də qərəzsiz şəkildə “Cümhuriyyət dövrüdür”. Bu dövrün insanlar tərəfində hansı dərinliklə bilindiyi isə sual altındadır.23 ay mövcud olmuş qızıl dövrün qurulduğu il, qurucuları, süqutu tarixçilər və bir sıra fəal gənclər sayəsində dəqiqliklə cəmiyyətə çatdırılmış və artıq bilinən məsələ olmuşdur. Bəs cümhuriyyət dövründə vəzifə bölgüsü necə idi? Quruculardan olmasalar belə quruculuqda yaxından iştirak edənlər kimlər idi? Rəsulzadə və silahdaşları dövlətin idarəsini kimlərə əmanət etmişdilər? Bu da 23 ayın nazirlərindən bir neçəsi:
Mustafa Bəy Vəkilov(Daxili işlər Naziri): 1896-cı ildə Qazax mahalında anadan olan M.Vəkilov Azərbaycanın görkəmli ictimai-siyasi xadimlərindən biri olmuşdur. Moskvada ali təhsilini bitirdikdən sonra, siyasi fəaliyyətinə başlayan Vəkilov Müsavat partiyasının birinci qurultayında Mərkəzi komitənin üzvü seçilir Parlamentin üzvü olan M.Vəkilov 1920 ci ilin fevralında Daxili İşlər Naziri vəzifəsinə təyin olunur
Vəzifəsinin icrasından əvvəl də aktiv fəaliyyət göstərən M.Vəkilov Bakıda nəşr olunan qəzet və jurnallarda müxtəlif məqalələr çap etdirir. O, M.Ə.Rəsulzadənin başçılığı ilə Bakıda və qəzalardabaşlanan “Azərbaycana Muxtariyyət” şüarının təbliğatçılarından olmuşdur. Müsavat fraksiyasının üzvü olduğu zamanlarda “Maliyyə-büdcə “komissiyasındaçalışmışdır. O dövrdə sıxlıqla parlament iclasları keçirilirdi. Vəkilov məsələlərə bir hüquqşünas kimi yanaşmağı da çox gözəl bacarır və real problemlərə toxunurdu. Bu dövrdə yaşanan maliyyə probleminə sıx-sıx toxunan Vəkilov, büdcəyə 20 milyon əlavə edilməsini lazım bilirdi.1919-cu il 7 avqustda keçirilən iclasda qeyri-müsəlman parlament üzvləri təklif etdilər ki, mühüm məsələlər zamanı rus dilindən istifadə edilsin və ya bəzi sözlər türkcədən ruscaya çevrilsin. M.Vəkilov buna qəti şəkildə etiraz etdi: Mən başa düşmürəm, həddindən artıq səbrli, yaxud hər şeyə kəm etinalıq göstərməyimizdəndir ki, bu gün “Məclisi-Məbusarda” bizdən əcnəbi dildə danışmağımız tələb edilsin. Ümum millətlərdə hər bir dövlətdə qəbul edilmiş və heç vaxt toxunulmamış olan əsaslardan birini biz də qəbul etmişik ki, Məclisi-Məbusarda öz dilimizdə danışaq. Bizim dilimiz var, o dildə danışmağa haqqımız var və danışmağa qərar vermişik.
1920-ci ilin 8 yanvarında qaçqınların ölkənin müəyyən yerlərinə yerləşdirilməsi və toxum tədarükü üçün 21 milyon rubl buraxılması haqqında qərar müzakirə edildi. M.Vəkilov çıxışında bildirdi ki, hazırda Borçalı və Qazax qəzalarında 160 min qaçqın var və onları Ərəş və Nuxa qəzasında yerləşdirmək lazımdır. Daxili işlər Naziri olan Vəkilov o dövrdə ermənilərin Qarabağa olan həmlələrindən xəbərdar idi və Qarabağın əldə saxlanmasında yaxından iştirak etmişdir. O, Qarabağ haqqında məlumatları parlamentə çatdırmışdır.
M.Vəkilov 1920-ci il 25 martda ermənilərin Zəngəzura hücumu ilə və təcili qoşunun yığılması ilə bağlı Azərbaycan Ordusunun qərargahına teleqram göndərmişdir. Onlardan qoşun və artilleriyanı tələsdirmələrini xahiş etmişdir.1920-ci ildə Cümhuriyyətin süqutundan sonra M.Vəkilov əvvəl Tiflisə sonra isə İstanbula getmişdir. M.Vəkilov İstanbulda da Azərbaycanın istiqlaliyyətinin bərpası uğrunda mübarizə aparmışdır.
Əbdüləli Bəy Əmircanov(Maliyyə Naziri):1870-ci ildə Şəkidə anadan olmuş Ə.Əmircanov ilk təhsilini də elə Şəkidə almışdır.1888-ci ildə Tiflisdə Aleksandroviç Müəllimlər İnstitunu bitirdikdən sonra Şəkidə müəllim işləyib.
Erməni soyqırımlarına qarşı fəal mübarizə aparmışdır. O, 1917-ci il iyun ayının 17-də Maliyyə naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.1918-ci ilin oktyabrın 6-na qədər bu vəzifədə çalışan Ə.Əmircanov, daha sonra Dövlət müfəttişi vəzifəsini yerinə yetirib.1918-ci ildə Azərbaycan Parlamentinə üzv seçilmiş və burada bitərəf mövqe tutmuşdur.1920-ci ildə Cümhuriyyətin süqutundan sonra Parisdə ağır mühacirət həyatı yaşamışdır.
Əkbər Ağa Şeyxulislamov(Əkinçilik və Əmək Naziri): Əkbər Ağa Şeyxulislamov 1891-ci ildə İrəvanda anadan olmuşdur. İlk təhsilini İrəvan Gimnaziyasında alan Şeyxulislamov 1912-ci ildə Peterburq Yol Mühəndisliyi İnstitununa daxil olmuşdur.1917-ci ildə Azərbaycana qayıtmış, 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminin üzvü seçilmişdir. 1918-ci ildə F.X.Xosykinin başçılığı ilə yaradılmış birinci Hökumət Kabinetində Əkinçilik və Əmək naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir. Azərbaycan Parlamentinin üzvü olan Şeyxulislamov sosialist fraksiyasına daxil idi. O, Azərbaycan Nümayəndə Heyətinin tərkibində Parisə getmiş və Azərbaycanı təmsil etmişdir.1920-ci il Cümhuriyyət süqut etdikdən sonra Parisdə ağır mühacirət həyatı yaşamışdır.
Musa Rəfiyev(Sosial Təminat və Dini Etiqad Naziri):Musa Rəfiyev 1888-ci ildə Gəncədə anadan olmuşdur 1911-ci ildə Xarkov Universitetinin Tibb Fakültəsini bitirmişdir. Bundan sonra Gəncəyə qayıdan M.Rəfiyev burada həkim işləyir. 1918-ci il iyun ayının 17-də İkinci Hökumət kabinetində portfelsiz nazir vəzifəsini icra etmişdir 1918-ci il oktyabrın 6-da kabinə daxili dəyişiklikdən sonra Sosial Təminat və Dini Etiqad naziri vəzifəsini icra etmişdir. 1919-cu ilin dekabrın 26-na qədər bu vəzifədə çalışan M.Rəfiyev Cümhuriyyətin süqutundan sonra Türkiyə və İranda mühacirət həyatı yaşamışdır.

TÜRKOLOGİYA ARAŞDIRMA MƏRKƏZİ
YAZAR: ŞƏMS HACILI

BIR CAVAB BURAXIN

Rəyinizi daxil edin
Adınızı daxil edin